ကဗ်ာ၌ သင့္ေသာ ေဒါသ (၂)

ဝါက်ေဒါသဆိုတာ ပုဒ္တစ္ပုဒ္တည္းကုိပဲ ၿငိစြန္းတတ္တဲ့ ေဒါသမ်ဳိးမဟုတ္ဘဲ ဝါက်တစ္ခုလံုးမွာ သက္ေရာက္သြားေစတဲ့ ေဒါသမ်ဳိး အျပစ္မ်ဳိးကုိ ဝါက်ေဒါသလို႔ ေခၚပါတယ္။ စုစုေပါင္း (၉) ပါးရွိတယ္။

  1. ဧကတၳ ေဒါသ
  2. ဘဂၢရီတိ ေဒါသ
  3. ဗ်ာကိဏၰ ေဒါသ
  4. ဂါမၼ ေဒါသာ
  5. ယတိဟီန ေဒါသ
  6. ကမစၥဳတ ေဒါသ
  7. အတိဝုတၳ ေဒါသ
  8. အေပတတၳ ေဒါသ
  9. သဗႏၶဖ႐ုသ ေဒါသ တုိ႔ပဲ ျဖစ္တယ္။

ဧကတၳ ေဒါသ
အဓိပၸာယ္ – ဝါက်တစ္ေၾကာင္းမွာ သဒၵါ အေနနဲ႔ ဒါမွမဟုတ္ အဓိပၸာယ္အေနနဲ႔ တူေနပါလ်က္နဲ႔ အႀကိမ္ႀကိမ္ ခဏခဏ ဆိုသလို သံုးႏႈန္းေနျခင္း
ဥပမာမိုးေရေပးတတ္၊ မိုးတိမ္ထပ္သည္၊
အေၾကာင္းအရင္း – မိုးတိမ္က ဆိုမွေတာ့ မိုးေရ ေပးမယ္ဆိုတာ သိလ်က္နဲ႔ “မိုး” ဆိုတဲ့ စာလံုးကို ထပ္ခါထပ္ခါ သံုးထားတယ္။
ေျဖနည္း – ေၾကာက္ျခင္း၊ အမ်က္ထြက္ျခင္း၊ အံ့ၾသျခင္း စတာ တစ္ခုခုေၾကာင့္ ဒီလို အႀကိမ္ႀကိမ္ အာေမဍိတ္ အေနနဲ႔ သံုးမယ္ဆိုရင္ ေဒါသက လြတ္ပါတယ္။

အာေမဍိတ္ (၈) မ်ဳိးရွိပါတယ္။
၁။ ဘယ – ေၾကာက္ျခင္း။ “သူခိုးသူခိုး၊ ေအာ္လ်က္ႏႈိး၏
၂။ ေကာဓ – အမ်က္ထြက္ျခင္း။ “ထုိးေလာ့ထုိးေလာ့၊ အားမေလ်ာ့ႏွင့္
၃။ ပသံသ – ခ်ီးမြမ္းျခင္း။ “ေကာင္းစြေကာင္းစြ၊ လူ႔ဘံုရခဲ
၄။ တုရိတ – အေဆာတလ်င္ျပဳျခင္း။ “ျမန္ျမန္ယခု၊ အေမာင္ျပဳေလာ့
၅။ ေကာတုဟလစၧရ – အုတ္အုတ္က်က္က်က္ ျဖစ္၍ အံ့ၾသျခင္း။ “အလိုေဟာေဟာ၊ ဘယ္သေဘာလိမ့္
၆။ ဟာသ – ရယ္ရႊင္ဝမ္းေျမာက္ျခင္း။ “အလိုဟားဟား၊ ရႊင္ဖြယ္မ်ားလွ
၇။ ေသာက – စိုးရိမ္ျခင္း။ “သားလွသားလွ၊ ဘယ္နားႂကြလိမ့္
၈။ ပသာဒ – ၾကည္ညိဳျခင္း။ “ဘုရားဘုရား၊ ၾကည္ညိဳမ်ား၏

ဘဂၢရီတိ ေဒါသ
အဓိပၸာယ္ – ဝါက်တစ္ခုမွာ စကား အသြားအလာအရ သံုးထားတဲ့ ဝိဘတ္ပုဒ္ ကို ေရွ႕ကလို သံုး႐ိုးသံုးစဥ္ မဟုတ္ဘဲ ေဖာက္ျပန္ အသံုးျပဳျခင္း
ဥပမာဤတြင္ဤသို႔၊ ဤၿမိဳ႕ဤရြာ၊ ဟိုမွာဟိုလမ္း၊ ဟိုစခန္း၌၊
အေၾကာင္းအရင္း – “ဤ” အကၡရာကို ဆက္တိုက္ သံုးလာၿပီးမွ ေနာက္ပိုင္း “ဟို” အကၡရာကို ေျပာင္းသံုးတယ္။
ေျဖနည္းဤတြင္ဤသို႔၊ ဤၿမိဳ႕ဤရြာ၊ဤမွာဤလမ္း၊ ဤစခန္း၌၊

ဗ်ာကိဏၰ ေဒါသ
အဓိပၸာယ္ – စပ္သင့္တဲ့ ပုဒ္ခ်င္း နီးနီးကပ္ကပ္ မထားဘဲ မစပ္သင့္တဲ့ ပုဒ္ခ်င္း အနီးကပ္ထားလို႔ ျဖစ္လာတဲ့ ေရာေႏွာ ႐ႈပ္ေထြးမႈ
ဥပမာဗုဒၶျမတ္စြာ၊ ရွိပန္ထြာ၍၊ ရွစ္ျဖာဓမၼ၊ ဦးၫြတ္ခလ်က္၊ ဆယ္ဝသံဃာ၊ ဤသံုးျဖာကို၊
အေၾကာင္းအရင္း – ဓမၼ ဆယ္ပါး၊ သံဃာ ရွစ္ပါး ရွိတာကို ပုဒ္ေတြ ေရာယွက္ေနတယ္။
ေျဖနည္းဗုဒၶျမတ္စြာ၊ ဆယ္ဓမၼာႏွင့္၊ ရွစ္ျဖာသံဃ၊ ဤသံုးဝကို၊ ေန႔ည႐ိုက်ဳိး၊ ရွိရွင္ခိုးလ်က္၊

ဂါမၼ ေဒါသ
အဓိပၸာယ္ – ႐ိုင္းျပတဲ့ ညစ္ညမ္းတဲ့ စကားလံုးေတြကို စကား ပရိယာယ္စဥ္ၿပီး မေျပာဘဲ တည့္ထိုး ေျပာဆိုေရးသားျခင္း
ဥပမာမယ့္ကုိလႈိက္လႈိက္၊ ခ်စ္ခါႀကိဳက္လို႔၊ ေပြ႕ပိုက္ႏွစ္ကိုယ္၊ ေပါင္းဖက္လို၏ (ဒီေခတ္ပိုင္းမွာေတာ့ ဒီစာဟာ သိပ္႐ိုင္းလွတဲ့ စာေတာ့ မဟုတ္ေတာ့ပါဘူး)
အေၾကာင္းအရင္း – ခ်စ္ႀကိဳက္၊ ေပြ႕ပိုက္၊ ေပါင္းဖက္ ဆိုတဲ့ စကားလံုးေတြကို တည့္ထုိး သံုးထားပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း (၅၀) ေလာက္ကေတာ့ ဒါေတြကို ဒဲ့ေျပာရင္ ႐ိုင္းတယ္ေပါ႔ဗ်ာ။ အခုေခတ္မွာေတာ့ သူ႔ပစၥည္း၊ ကိုယ့္ပစၥည္းနဲ႔ ကိုင္တုတ္တဲ့ ကဗ်ာစာပုိဒ္မ်ဳိးေတြကို ဆုိလိုပါတယ္။
ေျဖနည္းမယ့္ကိုျမင္ရ၊ ယဥ္စစမို႔၊ ဘဝမကြာ၊ ၾကည္ေအးစြာျဖင့္၊ ေမတၱာေရစင္၊ ေႏွာလုိက္ခ်င္ဘိ။

ေနာက္တစ္နည္း

အဓိပၸာယ္ – ဝါက်တစ္ခုမွာ ပုဒ္ေတြကို ဖတ္တဲ့အခါ ျဖတ္သင့္ရာျဖတ္၊ ရပ္သင့္ရာ မရပ္ဘဲ မတြဲဖတ္သင့္တဲ့ ပုဒ္ႏွစ္ခုကုိ တြဲဆိုလုိက္မိရင္ လည္း ဂါမၼေဒါသ သင့္တတ္ပါတယ္။
ဥပမာလက္ေလးသစ္ေအာက္၊ က်ဥ္းအေပါက္ႏွင့္၊ တြင္း-ေစာက္-ပတ္-လည္၊ လက္သစ္ညီေအာင္၊
အေၾကာင္းအရင္း – အထက္က ကဗ်ာစာပိုဒ္မွာ ေစာက္ နဲ႔ ပတ္ ကို စပ္ၿပီး “တြင္း-ေစာက္ပတ္-လည္” လို႔ ဖတ္မိရင္ ဂါမၼေဒါသ သင့္ပါတယ္။
ေျဖနည္း – အဲဒီလို ပုဒ္မ်ဳိးကို သံုးဖို႔ လံုးဝ ပိတ္ပင္ပါတယ္။

ယတိဟီန ေဒါသ
အဓိပၸာယ္ – စကားလံုး တစ္လံုးနဲ႔ တစ္လံုးၾကား ရပ္သင့္ ျဖတ္သင့္တဲ့ ေနရာမွာ မရပ္မျဖတ္ဘဲ မျဖတ္သင့္တဲ့ ေနရာမွာ ပုဒ္ျဖတ္ျခင္း။
ဥပမာကုသိုလ္ကိုျပဳ၊ ၍ထုိမႈေၾကာင့္၊ ေတာင္းဆုလိုရာ၊
အေၾကာင္းအရင္း – ပုဒ္မျဖတ္သင့္တဲ့ “ျပဳ” နဲ႔ “၍” ၾကားမွာ ပုဒ္ျဖတ္ထားပါတယ္။
ေျဖနည္းကုသိုလ္ျပဳ၍၊ ထုိမ်ဳိးေစ့ေၾကာင့္၊ အျပည့္ဆုဆို၊

ကမစၥဳတ ေဒါသ
အဓိပၸာယ္ – သံုးေနက်၊ ျဖစ္ေနက် အစဥ္အလာကို ဖီလာဆန္႔က်င့္ၿပီး ဖြဲ႕ဆိုထားျခင္း။
ဥပမာလယ္ေျမမေပး၊ ရြာကိုေပးေလာ့၊ ရြာေက်းမရ၊ ၿမိဳ႕ကိုမေလာ့၊
အေၾကာင္းအရင္း – သဘာဝအရ လယ္ေျမထက္ ရြာေျမက ေစ်းပိုရမယ္။ ရြာေျမထက္ ၿမိဳ႕ေျမက ပိုတယ္။ သူမ်ားရဲ႕ ပစၥည္းကို ေတာင္းလို႔ မေပးရင္ အမ်ားကေန တျဖည္းျဖည္းနဲ႔ ေလွ်ာ့ေတာင္းရတဲ့ သဘာဝပဲ ရွိတယ္။ အခု ဝါက်အရ လယ္ေျမကိုေတာင္ ေတာင္းလို႔ မရတာ ရြာေျမကို ေတာင္းမယ္၊ မရရင္ ၿမိဳ႕ေျမကို ေတာင္းမယ္ ဆိုေတာ့ သဘာဝကို ဖီဆန္ေနပါတယ္။
ေျဖနည္းၿမိဳ႕ကိုမေပး၊ ရြာကိုေပးေလာ့၊ ရြာေက်းမရ၊ လယ္ကိုမေလာ့၊

အတိဝုတၳ ေဒါသ
အဓိပၸာယ္ – ျဖစ္ျမဲျဖစ္စဥ္ထက္ ပိုပိုသာသာ အႂကြားပိုၿပီး ေရးဖြဲ႕ထားျခင္း
ဥပမာသားျမတ္ဝင္းဖန္႔၊ ဆြဲကာျဖန္႔ေသာ္၊ မဆ့ံေကာင္းကင္၊ က်ဥ္းအံ့ထင္၏။
အေၾကာင္းအရင္း – သားကုိ ဆြဲၿပီးျဖန္႔တာ ေကာင္းကင္နဲ႔ေတာင္ မဆံ့လို႔ က်ဥ္းတယ္လို႔ ထင္မိေၾကာင္း လြန္လြန္က်ဴးက်ဴး ေရးဖြဲ႕ထားတယ္။
ေျဖနည္းသားျမတ္ဝင္းဖန္႔၊ ဆြဲကာျဖန္႔ေသာ္၊ မဆံ့ေကာင္းကင္၊ မျဖစ္လွ်င္တည္း။
ေကာင္းကင္မွာ မဆံ့ဘူးဆိုတာ မျဖစ္ႏိုင္ဘူး လို႔ ေရးဖြဲ႕တာေၾကာင့္ ေဒါသလြတ္ပါတယ္။

အေပတတၳ ေဒါသ
အဓိပၸာယ္ – ဝါက်တစ္ခုလံုး ျခံဳငံုၿပီး အဓိပၸာယ္ ယူၾကည့္လုိက္ရင္ ဟိုလိုလို ဒီလိုလိုနဲ႔ မေရမရာ အဓိပၸာယ္သက္ေရာက္ေနျခင္း။
ဥပမာႏြားမသားငယ္၊ ေခါင္းေပါင္းဝယ္၍၊ ပင္လယ္ေရငန္၊ ခ်စ္နလန္ထ၊
အေၾကာင္းအရင္း – စကားတစ္ပိုဒ္ခ်င္းစီ အဓိပၸာယ္ ရွိေနေပမယ့္ ဝါက်တစ္ခုလံုး ေပါင္းစပ္ ယူလိုက္ေတာ့ ဘာ ဆိုလိုမွန္းကို မသိဘူး ျဖစ္သြားတယ္။
ေျဖနည္း – အဲဒီလုိ ေရးတာဟာ ကေလးစကား၊ အ႐ူးစကားလို႔ သိသာေအာင္ ေဖာ္ျပမယ္ဆိုရင္ ေဒါသလြတ္ပါတယ္။

သဗႏၶဖ႐ုသ ေဒါသ
အဓိပၸာယ္ – ဝါက်မွာ အသံကို ခပ္ျပင္းျပင္ ရြတ္ဆိုရတဲ့ အကၡရာေတြ ေဖာေဖာသီသီ သံုးထားတာေၾကာင့္ ဖတ္ရတာ မာဆပ္ဆပ္ ျဖစ္ေနျခင္း။
ဥပမာမေခၚခင္မ်ား၊ မယ္ကခါး၍၊ ဆြဲထားထပ္ခါ၊ တခါခါႏွင့္၊
အေၾကာင္းအရင္း – ၾကမ္းၾကမ္းတမ္းတမ္း၊ ခပ္ျပင္းျပင္း ရြတ္ဆိုရတဲ့ (ခ) အကၡရာ နဲ႔ (ထ) အကၡရာေတြကို အမ်ားႀကီး သံုးထားပါတယ္။
ေျဖနည္း – ဒီလုိ ဝါက်မ်ဳိးကို ဖာေထးဖုိ႔ ဆိုတာ မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူး။ အေကာင္းဆံုးကေတာ့ အဲလုိ ခပ္ျပင္းျပင္း ရြတ္ဆိုရတဲ့ အကၡရာေတြ ေလွ်ာ့သံုးဖုိ႔ပါပဲ။

2 Replies to “ကဗ်ာ၌ သင့္ေသာ ေဒါသ (၂)”

  1. စာေရးမယ္ဆုိရင္ သိထားသင္႔တဲ႔ အေၾကာင္းအရာေတြပါပဲ.. သတိမမူဘဲ ေရးလုိက္မိတဲ႔ အေရးအသားတစ္ခုက ကိုယ္ဆုိလိုတဲ႔ အနက္ကို ေပ်ာက္သြားေစတတ္တဲ႔အတြက္ ဒါေလးေတြ သိထားမယ္ဆုိရင္ အက်ိဳးရွိပါတယ္။
    ပါဠိေတြေတာ႔ မ်က္စိမူးလို႔ ေက်ာ္ဖတ္သြားတယ္ 😛

  2. အလြန္တန္ဖိုးရွိပါတဲ့ ပုိ႔စ္ပါပဲ … ဒီေခတ္မွာ သိသူေတြ အေတာ္ေလးရွားေနၿပီမို႕ အခုလို ျပန္လည္ေဖာ္ထုတ္ေပးတာကို သိပ္ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *